Poczucie sprawstwa

Podstawą ćwiczenia są trzy drewniane koła oznaczające trzy różne obszary:

MAM WPŁYW – sytuacje, w których decyzje i działania uczestnika rzeczywiście mogą coś zmienić.

NIE MAM WPŁYWU – wydarzenia, zachowania innych osób czy okoliczności, których uczestnik nie może kontrolować.

TO ZALEŻY – sytuacje bardziej złożone, w których nie wszystko zależy od uczestnika, ale istnieje pewna przestrzeń do działania lub zmiany własnego sposobu reagowania.

Uczestnik zapisuje konkretne sytuacje na paskach samoprzylepnych, a następnie przyporządkowuje je do odpowiednich obszarów. Samo fizyczne rozłożenie sytuacji przed sobą pozwala zobaczyć je z większego dystansu i zacząć je porządkować.

Osoba prowadząca może następnie pogłębiać rozmowę: Dlaczego ta sytuacja znalazła się właśnie tutaj? Co konkretnie zależy od Ciebie? Czego zmienić nie możesz? Co mimo wszystko możesz zrobić?

Szczególnie interesująca może okazać się praca z kategorią „To zależy”. Często okazuje się, że nawet jeśli nie mamy wpływu na samo wydarzenie, możemy mieć wpływ na własne zachowanie, decyzję, sposób komunikacji czy reakcję na to, co się wydarzyło.

Od wpływu do działania

Rozpoznanie, że „mam na coś wpływ”, jest dopiero początkiem pracy.

Kolejnym krokiem może być zastanowienie się, czego potrzebuję, aby rzeczywiście zacząć działać oraz z jakich zasobów mogę skorzystać.

Dlatego w zestawie znajdują się także materiały związane z zasobami. Uczestnik może przyjrzeć się temu, co już posiada – np. określonym kompetencjom, cechom, relacjom czy sposobom działania – oraz temu, czego potrzebuje, aby zwiększyć swoje możliwości poradzenia sobie z daną sytuacją.

Dzięki temu ćwiczenie nie kończy się na podziale świata na „mogę” i „nie mogę”. Może prowadzić do znacznie bardziej praktycznego pytania:

„Skoro mam tutaj wpływ – to co mogę zrobić jako następny krok?”

Sprawstwo nie oznacza kontrolowania wszystkiego

Ważnym elementem pracy jest również odkrywanie, że poczucie sprawstwa nie oznacza pełnej kontroli nad wydarzeniami ani innymi ludźmi.

Nie mamy wpływu na pogodę, przeszłość, wiele zachowań innych osób czy część wydarzeń, które nas spotykają. Możemy jednak badać, jaki wpływ mamy na własne decyzje, reakcje i sposób działania.

Takie rozróżnienie może pomagać ograniczać energię poświęcaną na próby kontrolowania tego, czego zmienić się nie da, i przekierowywać ją na obszary, w których rzeczywiście istnieje możliwość wyboru.